Natuurpark Esch, altijd wat bijzonders.

Natuurpark De Esch, algemeen
Harpalus luteicornis in polder De Esch
De Eschpolder in de kantlijn van de luchtvaart historie

Onlangs kwam de Eschpolder weer eens in het nieuws. Ooit startte hier de eerste ballonvaart van ons land, veel later nestelde er een buidelmees, en nu is bekend gemaakt dat er een voor Nederland nieuwe populatie van de kever is ontdekt. Dat laatste gebeurde omdat er een bodemecologisch onderzoek werd uitgevoerd om te kijken wat het effect is van bodemverontreiniging op diergroepen. De verontreiniging van een deel van het terrein is ontstaan omdat daar een voormalige loswal is gelegen. De locatie is verontreinigd met zware metalen en slecht afbreekbare bestrijdingsmiddelen. Er werden maar liefst 47 exemplaren van de loopkever, harpalus luteicornis aangetroffen. De diertjes waren niet kritisch. Nat of droog en verontreinigde of schone grond het allemaal maakte niets uit. Ze kwamen overal voor. Het onderzoek werd uitgevoerd door M.H. Edelman. Waar ligt nu Natuurpark De Esch? Duizenden automobilisten passeren dagelijks de Brienenoordbrug onwetend van het een prachtig natuurgebied dat daar dichtbij ligt. Het is een soort Oostvaardersplassen in het klein! Het kleine gebied vormt een bijzonder mooi stukje rivierlandschap vlak bij de grote stad. Vanaf de "oude" Nesserdijk, aangelegd in 1270, heeft u aan de ene zijde een mooi uitzicht op de rivier aan de andere zijde staan nog enkele oude boerderijen. In de zeventiende eeuw lieten rijke kooplieden hier twee monumentale buitenverblijven bouwen maar die zijn in de negentiende eeuw verdwenen. Slechts de naam Rozenhof op een boerderij uit 1800 herinnert nog aan zo'n buitenverblijf. Weinig is er van de oorspronkelijke bebouwing bewaard gebleven. In een oude kerk is een antiekzaak gevestigd, de woningen van vissers hebben plaats moeten maken voor enkel bedrijfsgebouwen. Een hele woongemeenschap is verdwenen. Ingrepen als de bouw van de van Brienenoordbrug, het drinkwaterleidingbedrijf en in 1970 de Deltadijk hebben voortdurend stukjes van het gebied afgesnoept. Slechts 14 hectaren resteren. Sinds 1917 bestonden er plannen om de rivierbocht ter plekke af te snijden. In 1975 kwam Rijkswaterstaat opnieuw met dit plan waardoor ook dit resterende gebied zou verdwijnen. Om politici te overtuigen van het bijzondere van dit gebied, zijn toen de planten en vogels geïnventariseerd. Er werden een onvoorstelbaar aantal van 209 plantensoorten gevonden en een kwart van de in Nederland broedende vogelsoorten bleek ook hier te nestelen! Aantallen die in veel grotere natuurgebieden vaak niet gehaald worden. Uiteindelijk gingen de plannen niet door, zodat we nog steeds van dit unieke gebied kunnen genieten. Er is een afwisselende rondwandeling van 3 kilometer mogelijk. Er is zelfs een natuurpad uitgezet dat is te volgen aan de hand van genummerde paaltjes. Het bijbehorende boekje van natuurpad de Esch kunt u gratis ophalen bij de balie van het Zuidhollands Landschap, Nesserdijk 368.

Populatie nieuw voor Nederland:

Harpalus luteicornis in polder De Esch

door Martin Edelman

In Rotterdam wordt sinds een aantal jaren bodemecologisch onderzoek in combinatie met bodemchemisch onderzoek gedaan. Er wordt onder andere gekeken naar het functioneren van het ecosysteem op verontreinigde en schone locaties in het Rotterdamse stedelijk milieu. Eén van de gebieden die onderzocht is, is het natuurpark polder De Esch.

Natuurpark polder De Esch is in Rotterdam gelegen op een voormalige loswal. De locatie is onder andere verontreinigd met zware metalen en slecht afbreekbare bestrijdingsmiddelen. In 2001 is een bodemecologisch onderzoek uitgevoerd. Eén van de onderdelen was het plaatsen van vangbekers. Deze werden op verschillende plaatsen in het natuurgebied polder De Esch in de grond ingegraven. Zowel op het hoge en in het algemeen niet verontreinigde deel (2 plots) als in het lagere verontreinigde deel (4 plots) zijn per plot 5 bekers ingegraven. De dieren zijn van eind mei tot begin juni gevangen. Het vergelijken van de vangstresultaten over de verschillende plots kan een methode zijn om aan te tonen of bodemverontreiniging effect op het voorkomen van diergroepen. Voor de loopkevers (Carabidae) is met behulp van het boek 'De Loopkevers van Nederland & Vlaanderen, Jeugbondsuitgeverij, 2002' tot op de soort gedetermineerd. Een soort, die 1 maal in de bekers aangetroffen is, Badister unipustulatus komt voor in zeer vochtige terreinen, met name langs rivieren en is in Nederland vrij zeldzaam. Van een andere soort loopkever, welke zoals later blijkt grote opzien baarde, zijn 47 exemplaren gevangen. Na een secure determinatie kwam ik op de soort Harpalus luteicornis uit. De soort blijkt zeer zeldzaam in Nederland. Om mijn determinatie te verifiëren heb ik een aantal individuen naar Hans Turin, een gevestigde naam in de loopkeverwereld, gestuurd. Binnen een week kreeg ik bericht dat de soort inderdaad Harpalus luteicornis is. De determinatie is geverifieerd door Teun van Gijzen, Velp. Zowel in het droge als in het natte deel is de soort gevangen. Daarnaast maakten de dieren ook geen onderscheid in het verontreinigde als in het niet verontreinigde deel. Gezien de spreiding van het aantal individuen kan geconcludeerd worden dat ze vrij vochtige tot vrij droge omstandigheden prefereren. De aangetroffen populatie, daar mag je bij 47 gevangen exemplaren wel over spreken, betreft naar alle waarschijnlijkheid, de enige in Nederland aangetroffen populatie! Daar mogen we als Rotterdammers trots op zijn. Natuurpark polder De Esch heeft zijn natuurwaarde hiermee (weer) bewezen.

De Eschpolder in de kantlijn van de luchtvaart historie

In 1783 namen in Frankrijk de gebroeders Montgolfier proeven met hete luchtballonnen. Hierover werd in franstalige wetenschappelijke tijdschriften gepubliceerd. De Rotterdamse "stadsmedicinaal doctor" J. van Noorden maakte ook een paar "proef"-ballonnen. Van de eigenaar J. Osy van de buitenplaats Rozenhof in de Eschpolder kreeg hij toestemming om aldaar op 28 november 1783 een ballon op te laten. Deze buitenplaats had een destijds beroemde tuin van circa 4 hectare groot. Deze bevatte naast een wandelpark, een moestuin, een Japanse tuin met pagode, een watermolen en een eendenkooi. Voldoende ruimte om de ballon op te laten. De onbemande ballon die aan een touw vast zat, steeg tot wel 200 voet (ca.60 meter). Het touw brak en de ballon dreef in oostelijke richting weg. Het hele gezelschap had het nakijken want een auto of zelfs een fiets om de ballon mee te volgen moesten nog worden uitgevonden. Pas 20 december werd de ballon bij Lekkerkerk terug gevonden. De toestand waarin de ballon verkeerde laat zich raden. Misschien hierdoor was meneer van Noorden voorgoed van de ballonvaart genezen. Want over hem wordt niets meer vernomen. Twee jaar later op 12 juli 1785 vliegt de eerste bemande luchtballon van Den Haag tot Moerkappele. Met aanboord de Fransman J.P. Blanchard. Taal problemen bij de landing waren mogelijk de oorzaak dat de ballon bij een hoog lopende ruzie met de boer in wiens land de ballon geland was, door een hooivork zwaar werd beschadigd. Nuchtere Nederlanders bleven liever met twee voeten op de grond. Pas op 29 september 1804 vloog de eerste Nederlandse ballonvaarder Abraham Hopman van Rotterdam naar Schiedam. Het prachtige buiten de Rozenhof werd in 1867 verkocht en gesloopt. Hiervan rest slechts een stenen toegangsbruggetje en de naam. Want op deze plaats staat de boerderij de Rozenhof. Het natuurpark er achter is een origineler landschapspark dan de heer J. Osy zich ooit heeft kunnen voorstellen. geen Engelse of Japanse tuin maar moerasbos, braamstruiken, kreken rietvelden en hooilanden, met een keur aan wilde planten en dieren.

Vorige pagina

Menu