Gierzwaluwen
R. Horvath
Als je begin maart de eerste kieviten boven het veld ziet buitelen en wat later de eerste grutto’s hoort roepen weet je dat het voorjaar is begonnen. In de natuur volgen de ontwikkelingen elkaar daarna snel op en zo eind april begin mei hoor je het typische geluid van de gier- zwaluwen weer boven de steden en zo wordt dan de naderende zomer aangekondigd. Bijna iedereen kent ze maar we weten er eigenlijk niet zo veel van. Immers, het leven van deze merkwaardige vogelsoort speelt zich nagenoeg helemaal in de lucht af! Ze eten, ze slapen er en ze paren er. Voor het broeden zijn ze natuurlijk wel afhankelijk van een nestgelegenheid en daar moeten ze dus voor neerstrijken
Wij noemen het gierzwaluwen maar ze behoren volgens de wetenschap eigenlijk tot een andere groep. Zo worden boeren en huiszwaluw aangemerkt als Hirundinidae, Maar de gierzwaluw hoort bij de Apodidae en de onze heet: Apis apis. Laat dit echter maar over aan de wetenschap wij gaan eens bekijken hoe het dit bijzondere vogeltje in ons land vergaat.
Zodra de mannetjes in hun broedgebied zijn aangekomen zoeken ze hun oude broedplaatsen op. De nesten in holten, nissen en dakpannen worden opgeknapt met haren en ander klein materiaal en als de vrouwtjes arriveren worden er al gauw 2 tot hooguit 4 eitjes gelegd. Deze eitjes zijn ongeveer 2cm groot en voornamelijk wit van kleur. Na ongeveer 10 dagen komen ze uit. Zoals bij iedere nestblijver zijn de jongen aanvankelijk nog kaal en blind.
Nu begint het lieve leven van voer brengen. Duizenden insecten worden er per dag door de ouders gevangen om de jongen te verzorgen! In de keelzak worden ze tot kleine balletjes gevormd die ze aan de jongen voeren. Als het zomerweer niet mee werkt moeten ze soms honderden kilometers uitwijken om elders het juiste voedsel te vergaren. De jongen zetten dan hun stofwisseling tijdelijk op een laag pitje waardoor ze dan weinig energie gebruiken en dus een tijdje kunnen vasten.
Na een week of zes vliegen de jongen uit en zullen ze blijven vliegen, want ze zullen nimmer op een dakrand, paaltje of een leidingdraad gaan zitten. Andere (echte) zwaluwen doen dat wel. Gierzwaluwen hebben slechts zeer kleine onderontwikkelde pootjes en kunnen zich daar mee hooguit vasthouden op een rotswand of aan de ruwe stenen van een gebouw. Om weg te vliegen laten ze zich gewoon vallen. Echter: mochten ze onverhoopt aan de grond geraken dan is het misschien wat moeilijk loskomen maar bij gezonde vogels lukt dat nog wel.
Om te kunnen slapen in de lucht stijgen ze 3 tot 5 kilometer omhoog en dalen daarna slapend in een spiraalvorm geleidelijk aan naar beneden om vervolgens weer op te stijgen en weer een tukje te doen. Ze zijn maar klein, hooguit 16 cm lang en hebben en de spanwijdte van de sikkelvormige vleugels is ongeveer 45 cm. Daarmee kunnen ze tot 120 km per uur vliegen, dus bij voedselnood door slecht weer zit je al gauw boven Parijs! Daar zou de zon wel eens kunnen schijnen terwijl het bij ons pijpenstelen regent. Ook hebben ze door hun hoge topsnelheid een redelijke kans om aan een boomvalk te ontsnappen. Hoog in de lucht vliegend lijken ze zwart maar ze hebben een grijze tint.
Kort nadat de jongen zijn uitgevlogen wordt het stiller hoog in de lucht! De gierzwaluwen gaan weer naar Zuid Afrika. De dagen worden korter en het najaar komt er weer aan. Helaas nemen de aantallen van gierzwaluwen als broedvogel in de steden af. De oorzaken kunnen gevonden worden in moderne gebouwen waar geen plaats is voor gierzwaluwen en ook oudere gebouwen worden vaak minder toegankelijk gemaakt door isolatie en dergelijke. Goed voor vermindering van energiegebruik maar jammer voor de gierzwaluw. Verder wordt het voor alle trekvogels steeds moeilijker de grote reis te volbrengen. Dat komt onder meer omdat er steeds meer gebieden verdwijnen waar ze onder weg nog voedsel kunnen vinden.
Gelukkig wordt er het een en ander gedaan met neststenen en dergelijke. In hoeverre dit helpt weet ik niet maar het is zeker beter dan niets. De situatie van de(losse) broedkolonies in de binnensteden is echter geleidelijk in de loop der eeuwen ontstaan. Het zal waarschijnlijk nogal wat tijd vergen voordat de nestplaats trouwe globetrotters aan de nieuwe situatie gewend zijn.
