Ooit een roerdomp horen loeien?

door Aad de Boer

De Roerdomp dankt zijn Latijnse naam, Botauris stellaris aan het geluid dat hij produceert. Het lijkt een beetje op het loeien van een koe. De letterlijke vertaling is: brullende stier (botauris) en stervormige (stellaris). Dat laatste heeft betrekking op de tekening van de veren.

Het geluid van de Roerdomp draagt inderdaad bijzonder ver. Het is soms op kilometers afstand hoorbaar. Ik meen me een uitspraak van Nico de Haan te herinneren; "als de Roerdomp 10 keer blaas, dan lopen de koeien in het volle gras". Dat schijnt een gezegde van de boeren te zijn (geweest) waarmee aangegeven werd dat het duidelijk lente geworden was als de Roerdomp met z'n baspartij bezig was.

Een Roerdomp zien is vaak een heel ander verhaal.
Het is een schuwe vogel die vooral in de avond en nacht actief is. Het zal niet de eerste keer zijn dat je langs het riet loopt en absoluut zeker bent van het feit dat er een Roerdomp doorheen struint, maar dat het beest het vertikt om zich te laten zien. De frustratie van menig vogelaar, vooral als je een excursie begeleidt en je hebt je "volgelingen" een Roerdomp in het vooruitzicht gesteld. Mannetjes en vrouwtjes zijn identiek. Het verenkleed van de vogel, gecombineerd met het zonodig aannemen van de "paalhouding" in geval van onraad, zorgt voor een perfecte camouflage tussen het riet.

Roerdompen nestelen in het riet.
De Roerdomp is een liefhebber van rietmoerassen. De grootte lijkt minder van belang, als er maar overjarig riet voorhanden is. Het nest wordt net boven het water gebouwd en bestaat, hoe kan het ook anders, voornamelijk uit rietstengels. Het nest biedt plaats aan 3 tot 6 eieren. Het vrouwtje neemt de gehele broedperiode voor haar rekening. Pasgeboren Roerdompjes krijgen ook uitsluitend van ma hun eten. Pa doet er niet al teveel aan. Dat eten is redelijk gevarieerd: kleine zoogdieren, vogels, schaaldieren, kikkers en, natuurlijk en bovenal, veel vis.

Zien of horen:
Zien is dus lastig, maar horen vaak niet. Als gezegd is de avond/nacht c.q. de vroege ochtend de beste tijd om "Roerdompengeloei" te horen. Daarbij ligt de beste periode in de maanden april tot en met juni.

Hoe produceert de vogel dat geluid eigenlijk?
Allereerst haalt hij een paar keer diep adem. Hij pomp daarmee lucht in zijn keelzak. Aan de buitenkant is vervolgens goed te zien dat de omvang van deze keelzak flink toeneemt. Vervolgens zakt de vogel wat door de poten, zet zijn kopveren op, trekt de hals in en richt de snavel naar beneden. E.e.a. is wat te vergelijken met het aannemen van een dreighouding. Vervolgens begint de Roerdomp met zijn overbekende "HOEMP"-geluid. Daarbij wordt met kracht de lucht uit de keelzak geperst. Overigens gebeurt dat met de snavel dicht waarbij de keelzak kennelijk als klankkast fungeert. De lage tonen die de Roerdomp produceert zijn uitermate geschikt voor het gebied waar de vogel gewoonlijk verblijft. Hoge tonen dragen in rietlanden niet ver, het lage geluid van de Roerdomp, als al eerder gezegd, wel. Na vier of vijf keer "gehoempd" te hebben, is de keelzak leeg en moet deze opnieuw gevuld worden. Dat gebeurt niet meteen. De vogel wacht enige minuten, alsof hij eerst weer op adem moet komen. Dan begint het hele ritueel opnieuw.

De vogel is gevoelig voor zeer koude winters.
Bevroren waters sluiten de voedselbron af, geen eten betekent geen vetopbouw, geen energie en dus…. slechte overlevingskansen. Koude winters betekent overigens ook een grote kans op ijsrecreatie. Op de schaats zijn rietgebieden makkelijker bereikbaar. Dat betekent een extra bedreiging voor de schuilplaatsen van deze vogel die immers absoluut niet van al die aandacht houdt. Ook de jacht blijkt van invloed te zijn op het aantal Roerdompen dat een nieuw broedseizoen in kan gaan. Natuurlijk hebben we het dan niet over Nederland. Wie jaagt er hier nu nog op Roerdompen!! Helaas zijn er nog veel eigenwijze Dompen die het in Nederland te koud vinden en naar het zuiden trekken. Daar viel (en valt) nogal 'ns een vogel ten prooi aan Franse schutters.

Is er dan niets te doen aan het verbeteren van de leefomstandigheden van de Roerdomp? In de eerste plaats is er de behoefte aan geschikte rietgebieden om te kunnen broeden en om te kunnen schuilen. Daarnaast moet er helder en schoon water voorhanden zijn, want de Roerdomp jaagt op zicht. Dat water moet vervolgens ook in de winter open blijven, dus enige stroming is bijzonder wenselijk. Dat water mag dan ook nog eens niet al teveel bevlot en bevaren worden. Voor de Roerdomp is elke recreant die met z'n 25 pk motorboot of een roeiboot vol gillende kinderen voorbij komt, er één teveel. Eén voorbeeld van heel verregaande beschermende maatregelen vond ik in het Vogeljaar nr. 6 van 1990. Twee verkleumde Roerdompen werden verzwakt en uitgehongerd aangetroffen in de polder. Het stel werd meegenomen naar huis en enkele weken verzorgd….. op zolder! Na goed te zijn aangesterkt kregen ze hun vrijheid weer terug.

Vorige pagina

Menu